Boşanma kararı vermiş eşlerin, boşanmanın sonuçları üzerinde de uzlaşabildiği durumlarda başvurulan anlaşmalı boşanma, çekişmeli boşanmaya göre çok daha kısa sürede sonuçlanır. Ancak sürecin hızlı olması, hazırlığın özensiz yapılabileceği anlamına gelmez: protokole yazılan her madde, boşanmadan sonra yıllarca eşleri ve çocukları bağlar.
Anlaşmalı boşanmanın kanuni şartları
Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Buna göre aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir:
- Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Bu süre resmî nikâh tarihinden itibaren hesaplanır. Bir yılı doldurmamış evliliklerde anlaşmalı boşanma yoluna gidilemez; boşanma ancak çekişmeli dava ile mümkündür.
- Eşler birlikte başvurmalı veya bir eş diğerinin açtığı davayı kabul etmelidir.
- Hâkim eşleri bizzat dinlemelidir. Eşlerin duruşmada hazır bulunması ve boşanma iradelerini serbestçe açıklaması zorunludur. Bu beyan avukat aracılığıyla yapılamaz.
- Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında anlaşma bulunmalı ve hâkim bu anlaşmayı uygun bulmalıdır.
Bu şartlar gerçekleştiğinde, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilir ve kusur araştırmasına girilmez. Çekişmeli boşanmadan temel farkı da budur.
Protokolde nelere yer verilmeli?
Anlaşmalı boşanmanın en önemli belgesi, eşlerin imzaladığı boşanma protokolüdür. İyi hazırlanmış bir protokol aşağıdaki konuları açık ve tereddüde yer bırakmayacak biçimde düzenler:
- Velayet ve kişisel ilişki: Ortak çocukların velayetinin hangi eşe bırakılacağı, diğer eşin çocukla hangi gün ve saatlerde, bayramlarda ve yaz tatillerinde görüşeceği.
- İştirak nafakası: Çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım için ödenecek aylık tutar ve bu tutarın her yıl nasıl artırılacağı.
- Yoksulluk nafakası: Eşlerden birine nafaka ödenip ödenmeyeceği, ödenecekse miktarı.
- Maddi ve manevi tazminat: Talep edilip edilmediği; ödenecekse tutarı ve ödeme zamanı.
- Ziynet eşyası, ev eşyaları ve mal paylaşımı: Düğünde takılan altınların, ev eşyalarının, taşınmaz ve araçların kime kalacağı.
- Ortak borçlar: Kredi ve kart borçlarının hangi eş tarafından ödeneceği.
Hâkim, özellikle çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapabilir. Eşler bu değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir; kabul etmezlerse anlaşmalı boşanma kararı verilemez ve dava çekişmeli olarak görülmeye devam eder.
Süreç nasıl işler?
Dava dilekçesi ve imzalı protokol, eşlerden birinin yerleşim yerindeki ya da eşlerin son altı aydır birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesine sunulur. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi bakar. Dosya eksiksiz hazırlandığında uygulamada çoğunlukla tek duruşmada karar verilir.
Karar, taraflara tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi geçtiğinde kesinleşir. Eşler duruşmada veya sonradan istinaf hakkından feragat ederse karar daha erken kesinleşebilir. Kesinleşen karar nüfus kayıtlarına işlenir.
Sık yapılan hatalar
- Belirsiz ifadeler kullanmak. "Uygun bir miktar nafaka", "makul görüşme" gibi ifadeler ileride icra edilemez ve yeni uyuşmazlıklara yol açar. Tutarlar, tarihler ve saatler açıkça yazılmalıdır.
- Mal paylaşımını belirsiz bırakmak. Protokolde mal rejimine ilişkin hakların açıkça düzenlenmemesi veya genel bir "karşılıklı hiçbir talebimiz yoktur" ifadesiyle geçiştirilmesi, boşanmadan sonra açılacak davalarda tartışma yaratır.
- Nafakanın artışını düzenlememek. Artış oranı belirlenmezse, nafakanın enflasyon karşısında erimesi ayrı bir dava konusu olur.
- Baskı altında imzalamak. Hâkim eşlerin özgür iradesini araştırır; ancak imzalanan bir protokolden sonradan dönmek her zaman kolay değildir. Protokol, imzalanmadan önce dikkatle okunmalıdır.
Nafakaya ilişkin yasal düzenlemelerde değişiklik gündemdedir. Protokol hazırlanırken başvuru tarihinde yürürlükte olan mevzuat ve güncel yargı kararları gözetilmelidir.
Sonuç
Anlaşmalı boşanma, eşlerin uzun ve yıpratıcı bir yargılamadan kaçınmasını sağlar. Ancak protokol, boşanmadan sonraki ilişkinin anayasası gibidir. Velayet, nafaka ve mal paylaşımına ilişkin maddelerin baştan doğru kurulması, ileride doğabilecek yeni davaların önüne geçer.